कथक नृत्यांगना सुखदा देशपांडे : स्वरांचे सौंदर्य आणि नृत्याचे बोल
अराल फुलापरी नृत्याचे वैभव,
प्रत्येक मुद्रा साक्षात काव्य,
डोळे बोले कथा अन छंदात रंग.
रियाजाची ज्योत तेजाचे अंग.
नृत्य,
संगीत आणि अभिनयाच्या त्रिवेणी संगमातून साकारलेले एक सुंदर भावविश्व म्हणजे कथक नृत्यांगना
सुखदा देशपांडे. त्यांच्या कलेत केवळ ताल आणि लय नाही, तर त्यात एक अलौकिक सौंदर्य,
सहजता आणि भक्तिभाव आहे. रंगमंचावरच्या दिव्यांच्या झगझगाटात जेव्हा ही नृत्यांगना
अवतरते, तेव्हा तिच्या रूपाचे तेज आणि तिच्या कलेची जादू संपूर्ण वातावरणात एक वेगळीच
मोहिनी निर्माण करते. त्यांच्या नृत्यातील प्रत्येक हालचाल, प्रत्येक मुद्रा ही केवळ
देहबोली नसून, ती एक साक्षात काव्य आहे. त्यांच्या कलेतून केवळ सूर आणि ताल नाही, तर
भारतीय संस्कृतीचा आणि परंपरेचा एक समृद्ध वारसा प्रकट होतो.
सुखदा देशपांडे यांचा पेहराव हा त्यांच्या नृत्याप्रमाणेच बोलका आहे. रंगमंचावर त्या पारंपरिक कथकचा पोशाख परिधान करतात, ज्यात चोळी आणि पायजमा यांचा समावेश असतो. हा पेहराव केवळ एक वस्त्र नाही, तर तो कथक नृत्याच्या राजेशाही आणि पारंपरिक स्वरूपाचे प्रतीक आहे. त्यांच्या चेहऱ्यावरील शृंगार हा त्यांच्या नृत्यशैलीला साजेसा आणि नजाकतदार आहे. शांत आणि संयमी भाव चेहऱ्यावर धारण करून, त्या प्रत्येक हावभावातून मनातील भावना व्यक्त करतात.
त्यांच्या
नृत्यातील सर्वात महत्त्वाचे अंग म्हणजे त्यांच्या हस्तमुद्रा. भारतीय नृत्यशास्त्रात
मुद्रांना 'अभिनयाची वर्णमाला' म्हटले जाते. सुखदा यांच्या नृत्यात हे अक्षरशः खरे
ठरते. त्यांच्या हाताची प्रत्येक हालचाल, बोटांचा प्रत्येक वळसा हा एक वेगळाच अर्थ
घेऊन येतो. जेव्हा त्या 'अराल' मुद्रा करतात, तेव्हा ती एखाद्या फुलासारखी नाजूक दिसते
आणि जेव्हा त्या 'सिंहमुख' मुद्रा धारण करतात, तेव्हा त्यांच्या नृत्यात एक वेगळीच
ताकद जाणवते. त्यांच्या हस्तमुद्रा केवळ तालावर फिरत नाहीत, तर त्या नृत्यातील भावांना
एक विशिष्ट आकार देतात.
सुखदा यांची नेत्रमुद्रा ही त्यांच्या नृत्याचा प्राण आहे. त्यांचे डोळे केवळ पाहण्यासाठी नसतात, तर ते कथा सांगतात, भावना व्यक्त करतात आणि नृत्याच्या प्रत्येक क्षणाला जिवंत करतात. त्यांच्या डोळ्यांतील भाव, भुवयांची हालचाल आणि चेहऱ्यावरील सूक्ष्म हावभाव हे सर्व एकत्र येऊन नृत्याला एक परिपूर्ण रूप देतात. त्यांच्या डोळ्यांतून कधी आनंद, कधी विरह, तर कधी पराक्रमी वीराचा आवेश दिसतो. त्यांच्या नेत्रमुद्रा इतक्या बोलक्या आहेत की, त्या नृत्याची संपूर्ण कथा कोणतीही भाषा न वापरता सांगतात.
कथक नृत्यांगना
म्हणून सुखदा देशपांडे केवळ एक कलाकार नाहीत, तर त्या कलेच्या उपासक आहेत. त्यांचा
प्रत्येक ताल, प्रत्येक मुद्रा आणि प्रत्येक हावभाव हा रियाजाची आणि परिश्रमाची साक्ष
देतो. त्यांच्या नृत्यातून प्रकट होणारे सौंदर्य, त्यांच्या चेहऱ्यावरील शांतता आणि
डोळ्यांतील तेज हे सर्व कथक कलेचे वैभव दर्शवितात. त्या एक उत्कृष्ट नृत्यांगना तर
आहेतच, पण त्यासोबतच त्या भारतीय कलेच्या समृद्ध परंपरेची एक तेजस्वी ज्योत आहेत.
-----------------------
सुखदा विषयी जे वर्णन केले आहे ते तंतोतंत खरे आहे. तिचा डान्स हा तिच्या सौंदर्य, हालचाली, लकबी यातून उठावदार होत जातो. ती जीव ओतून ते करते त्यामुळे हास्य, युद्ध, महत्व, उदासीनता या सर्व भावना अगदी सहजरीत्या तिच्यातून प्रगट होतात. डान्स हा तिचा श्वास आहे. पुढील यशस्वी वाटचालीसाठी मनापासून हार्दिक शुभेच्छा.
उत्तर द्याहटवा